آن چيزهايى را كه دانستن آنها براى اين‌گونه داوطلبان لازم شمرده مىشد ، اعم از تجارب گذشتگان يا نصايح هم روزگاران از جاهاى مختلف و منابع گوناگون در يك مجموعه جمع كنند و آن را به صورت كتاب درآورند و در دسترس همه بگذارند ، و بدين ترتيب نخستين كتابها در اين حرفه و فن به وجود آيد . ابن قتيبه و كتاب « عيون الاخبار » او اين مسير طبيعى در امر دبيرى و تحول تدريجى فرهنگ ايشان به همين‌گونه طى شد و قرعهء اين فال يعنى تأليف نخستين كتابها در زمينهء فرهنگ دبيران و آنچه به اين حرفه و فن ارتباط مىيافت به نام ابن قتيبه كه جامع همهء آن شرائط يعنى آشنايى با آثار پيشينيان و معاصران هر دو بود زده شد و دو كتاب « ادب الكاتب » و « عيون الاخبار » او كه هر دو مكمل يك‌ديگرند به عنوان نخستين تأليفات از اين نوع در زبان عربى به وجود آمد و به همين سبب هم به پيروى از آنچه در همين كتاب دربارهء اهميت نخستين تأليفهاى عربى در رشته‌هايى كه قبلا در زبان عربى بىسابقه بوده از نظر بررسى در آثار فرهنگ ايرانى ذكر شد در اينجا مورد مطالعه قرار گيرد . ابن قتيبه نامش عبد الله و نام پدرش مسلم و نام جدش قتيبه بود . به دينورى شهرت داشت چون ساليان دراز در آنجا مىزيست و قاضى دينور بود ، مروزى هم خوانده مىشد چون خاندان او در اصل از ايرانيان مرو بودند « 1 » و از آنجا به عراق مهاجرت كرده بودند . دربارهء اين‌كه اين خاندان چه‌وقت مرو را ترك گفته و چه كسى از اين خاندان نخستين بار به اسلام گرويده چيزى دانسته نيست ليكن بيشتر آنها كه از او نام برده و دربارهء او چيزى نوشته‌اند اين را هم نوشته‌اند كه ابن قتيبه از پدر و مادرى مسلمان در عراق زاده شده و در محيطى اسلامى

--> ( 1 ) . خود او در كتاب « العرب » كه آن را در دفاع از اعراب در برابر عيب‌جوئيهاى شعر و بيان از ايشان تأليف كرده گويد : « نسبت من در عجم مانع از آن نخواهد بود كه آنها را از آنچه نادانانشان دعوى مىكنند باز دارم » ( فلا يمنحنى نسبى فى العجم ان ادفعها عما تدعيه لها جهلتها ) كتاب العرب ، رسائل البلغاء ، ص 356 ، چاپ دوم .